X
تبلیغات
ادبیات فارسی سال دوم راهنمایی
ادبیات فارسی سال دوم راهنمایی
دوشنبه بیست و ششم مهر 1389
فصل دوم درس 4 ...  

فصل دوم                                       کنسرت موسیقی اساتید ایران

                                                             علم و فرهنگ

گهر بی­هنر زار و خوار است و سست                  به فرهنگ باشد روان تندرست

                                                                                                           «شاهنامه­ی فردوسی»

گهر: اصل و نژاد.                   زار: نحیف، ناتوان، لاغر.     هنر: صنعت،  تبحر.           سست: ناپایدار

روان: روح و جان.           تندرست: سالم.      فرهنگ: فرهنگ فارسی معین فرهنگ را مرکب از دو واژه فر و هنگ به معنای ادب ، تربیت ، دانش ، علم ، معرفت و آداب و رسوم تعریف کرده‌است.     

معنی بیت: اصل و نسب خانوادگی بدون داشتن دانش و هنر، بی­ارزش و ناپایدار است و جان آدمی با علم و فرهنگ سلامت می­ماند.

درس چهارم

خردمندی(نثر مسجّع)

سجع: در لغت به معناي«آواي کبوتر» و در اصطلاح آوردن کلمات با حروف و آهنگ مشترک در شعر و نوشته­هاي ادبي­است. جايگاه سجع در نثر مانند قافيه در نظم است(همان­گونه که قافيه در انتهاي مصرع مي­آيد؛ سجع نيز در پايان جمله­ها مي­آيد). نوشته­هايي که آرايه­ي سجع در آن­ها فراوان به­کار رفته،«مسجّع» مي­گويند.

از بين شاعران و نويسندگاني که به نثر مسجّع توجّهي نشان داده و آثاري به اين سبک نوشته­اند، مي­توان به: خواجه عبدالله انصاري با «مناجات نامه»، کيکاووس­بن قابوس با«قابوس­نامه»، سعدي شيرازي با«گلستان» و قائم­مقام فراهاني با «منشآت» اشاره کرد.

دو کس: دو گروه، دو دسته.   هوده: فایده   بیهوده: بی­فایده     رنج بیهوده بردند: بدون فایده­ای خود را به سختی انداختند.

اندوخت: ذخیره کرد.          آموخت: فرا گرفت، یاد گرفت.             آموخت و نکرد: فرا گرفت ولی به آن­ها عمل نکرد.

بیت اوّل: علم را هر چند که بیشتر بخوانی و بدانی، اگر به آن عمل نکنی، نادان هستی. بین علم و عمل(جناس قلب:جابه­جایی) وجود دارد.

بیت دوم: حیوان چهارپایی که بارِ کتاب می­برد، نه انسان دانشوری است و نه به دنبال دانستن است. تلميح به آيه­ي 5 سوره­ي جمعه«مثلُ­الّذين حملوا التّوراتَ ثمَّ لَم يحملوها کمثلِ الحمارِ يحملُ الاسفار»حال کساني که عمل کردن به تورات بر دوش آن­هاست ولي به آن عمل نمي­کنند، مثل خري است که چند کتاب بر دوش خود حمل مي­کند (بدون آن­که از آن­ها باخبر باشد).

چارپای باربر: الاغ، قاطر، اسب.

بیت سوم: چهارپای بی­مغز، از این­که بارش کتاب(منشأ دانایی) است یا هیزم(منشأ آتش­افروزی)؛ کمترین اطّلاعی ندارد.

**

علم از بهر دین پروردن است: علم برای تقویت دین و ایمان است نه به خاطرِ تاراج مالِ دنیا.      از بهرِ: به خاطر(حرف اضافه ی مرکب)        **    ملک: سرزمین                      جمال: زیبایی                  خردمندان: عالمان، دانشمندان 

پرهیزگاران: پارسایان، زاهدان                            کمال: کامل شدن، تکمیل یافتن

هر سرزمینی با دانشمندانش زیباتر می­شود و هر دینی با پارسایانش تکمیل می­شود.

**

کسی که در زمان توانمندی به دیگران خوبی نکند، به هنگام ناتوانی دچار رنج و سختی می­شود. برای نادان هیچ چیز بهتر از خاموشی نیست و اگر می­دانست که خاموشی به نفع و مصلحت اوست، دیگر نادان نمی­بود.

**

کسی که با داناتر از خودش بحث کند، تا به دانایی­اش پی ببرند، به نادانی­اش پی می­برند.           جدل: بحث، مجادله.

**

از دانشمندی شنیدم که می­گفت: اگر کسی وسط حرف و صحبت کسی، در حالی­که تمام نشده، شروع به صحبت کند؛ به نادانی خودش اعتراف کرده­است.

جهل: نادانی            اقرار: اعتراف          سخن تمام ناگفته: سخنش به پایان نرسیده.

·         خردمند: عاقل، دانا.           بن: ریشه، در این­جا به معنی انتها.              سر و بن: سر و ته.(آرایه­ی تضاد دارد.) 

هر سخن شروع و پایانی دارد و انسانِ عاقل بین سخنِ دیگران حرف نمی­زند.

·         خداوند: دارنده، صاحب.              تدبیر: دور اندیشی، آینده نگری.         خموش: ساکت.

صاحب عقل و دوراندیشی و فرهنگ، تا نبیند که دیگران خاموشند، لب به سخن باز نمی­کند. 

«گلستان سعدی»


دریای خرد

گیتی: جهان، عالم          دانشوری: دانش­اندوزی، کسب علم            مهتر: سرور، بزرگ

ü     در دنیا هیچ تلاشی ارزنده­تر از دانش­اندوزی و کسبِ علم نیست و هیچ کس جز به سبب دانایی بر دیگری برتری ندارد.

سری سخت: سرسختی، پشتکار      ستوار: مخفف استوار(پایدار)        سرسری: بازیچه، تفریحی

ü     در راهِ آموختن باید پایدار و پر تلاش بود؛ زیرا کار دین و دانش تفریح و بازی نیست(باید آن را جدّی گرفت).

دانشور: محقّق، دانش­اندوز         باور توان کرد: می­توان باور کرد            باوری: باور پذیر، قابل قبول، پذیرفتنی

ü     سخنان انسان نادان باور پذیر نیست و سخن را باید از افراد اهلِ علم و تحقیق باور کرد.

داوری:  قضاوت، حکمیّت             نشاید: شایسته نیست، سزاوار نیست         داور: قاضی، حاکم

ü     قضاوت خواستن از انسان­های نادان اصلاً شایسته نیست زیرا دانایی شایسته­ترین مبنا برای قضاوت است.

خرد: عقل، اندیشه         دریای خرد: اضافه­ی تشبیهی( عقل به دریا تشبیه شده است)

گوهر: سنگ قیمتی( در اینجا به معنی مروارید).      توان جست: می­توان جست­وجو کرد.      پهناور: وسیع

ü     ارزشمند­ترین مرواریدها را  می­توان از دریای عقل آدمی جست­وجو کرد؛ زیرا دریایی به این وسعت، وجود ندارد.

پناهم: می­پناهم، پناه می­برم.         بدگوهری: بد ذاتی، بد طینتی              یزدان: ایزد، خداوند

ü     از نادانی به خداوند پناه می­برم؛ زیرا نادانی با بد ذاتی برابر است.

برتر: (در این­جا بدتر، زشت­تر) خردمند: عاقل، اندیشمند.        تن­پروری: کاهلی، سستی، تنبلی.

ü     ای انسان عاقل! در راهِ دانش­اندوزی هیچ چیز بدتر از تنبلی نیست.

میرزا حبیب خراسانی


درس چهارم

خوار و ذليل- فرهنگ و هنر- روح و روان- شاهنامه­ي فردوسي- محقّق و دانشمند- تهي مغز- جمال و کمال- خردمندان و پرهيزگاران- دين پروردن-  صلاح و مصلحت- بحث و جدل- اقرار و اعتراف- شاخ و بن- هوش و خرد- دانشوري و دانش­اندوزي- گيتي و کيهان- داوري و قضاوت- افسونگر و مکّار- بيت­الغزل- شخصيّت­هاي علمي- مراتب علمي- مهتر و سرور. 


نمرات مهر ماه دانش آموزان مدرسه ی رهیار در ادامه ی مطلب


... ادامه مطلب
شنبه هفدهم مهر 1389
نکته های زبانی درس 1 ...  
 



شعری از «قیصر امین­پور» که از حفظ خواندن آن به عنوان فعالیّت خارج از کلاس ۵ نمره به نمره­ی ترم دانش­آموز می­افزاید. در ادامه­ی مطلب دنبال کنید.


... ادامه مطلب