X
تبلیغات
ادبیات فارسی سال دوم راهنمایی
ادبیات فارسی سال دوم راهنمایی
پنجشنبه سی ام دی 1389
درس سیزدهم ...  

آزادگی

 خارکش پیری با دلق درشت                   پشته­ای خار همی برد به پشت

دلق: لباس پشمین فرسوده، لباس زبر و خشن        همی­بُرد: می­بُرد، «همی» نشانه­ی کهن  برای ماضی استمراری.

مردِ خارکش پیری با لباس زبرِ فرسوده، پشته­ی خاری را بر دوش می­کشید.

لنگ­لنگان قدمی برمی­داشت

هر قدم دانه­ی شکری می­کاشت

لنگ­لنگان: در حالی که می­لنگید.(قید حالت)

دانه­ی شکری می­کاشت: از خدا سپاس­گزاری می­کرد.

در حالی که می­لنگید، راه می­رفت و با هر قدم خدا را سپاس می­گفت.

کای فرازنده­ی این چرخ بلند 

وی نوازنده­ی دل­های نژند

فرازنده: برپا کننده.            چرخ: آسمان، فلک           نوازنده: نوازشگر               نژند: غمگین، گرفته.

که ای برپا کننده­ی این آسمان بلند و ای کسی که دل­های غمگین و گرفته را نوازش می­کنی!

کنم از جیب نظر تا دامن                        چه عزیزی که نکردی با من!

جیب: گریبان، یقه             نظر: نگاه            جیب تا دامن: سر تا پا              عزیزی: مهربانی

درِ دولت به رخم بگشادی                       تاجِ عزّت به سرم بنهادی

دولت: خوش­بختی، سعادت        رُخ: چهره           تاجِ عزّت: اضافه­ی تشبیهی           عزّت: مهربانی، عزیزی

در خوش­بختی را به رویم باز کردی و تاجِ مهربانی بر سرم گذاشتی.

حدّ من نیست ثنایت گفتن                      گوهرِ شکرِ عطایت سُفتن

حد: اندازه، لیاقت، شایستگی            ثنا: ستایش، حمد        گوهرِ شکر: اضافه­ی تشبیهی(شکر به گوهر تشبیه شده است)

عطا: بخشش.            سفتن: سوراخ کردن، سوراخ کردن مروارید برای در رشته کشیدن آن را سفتن می­گویند.

نوجوانی به جوانی مغرور                        رخشِ پندار همی راند زِ دور

مغرور: فریفته، فریب خورده                   رخش: به معنی اسب. نام اسبِ رستم است.          پندار: وهم و گمان، توهّم

رخشِ پندار: اضافه­ی تشبیهی(پندار در تند سیری به رخش تشبیه شده است).            همی­راند: می­راند

نوجوانی که مغرورِ جوانی خود بود، از دور اسبِ افکارش را به سمت پیرمرد تاخت.

آمد آن شکرگزاریش به گوش                 گفت کای پیرِ خِرف گشته، خموش

کای: (که+ای) مخفّف               خِرِف: کم عقل، نادان         خموش: خاموش، ساکت

شکر گزاری پیرمرد به گوشش رسید و گفت: ای پیرمردِ کم عقل! ساکت باش!

خار بر پشت زنی زین­سان گام                 دولتت چیست؟ عزیزیت کدام؟

زینسان: از این گونه            گام: قدم

خوشبختی و عزیزی­ات کدام است؟ در حالی­که با این وضع، و خار بر پشت راه می­روی.

عزّت از خواری نشناخته­ای                      عمر در خارکشی باخته­ای

عزّت و خواری: آرایه­ی تضاد               خواری: ذلّت                خوار و خار: جناس لفظی

عزّت را از خواری تشخیص نمی­دهی و عمر خود را در خارکشی از دست داده­ای.

پیر گفتا که چه عزّت زین به                  که نی­ام بر درِ تو بالین نِه

زین: (از+ این)                  نی­ام: نیستم                بالین: بالش

پیرمرد جواب داد که چه عزّتی بالاتر از این است که بر درِ خانه­ی تو بالش خوابم را نمی­گذارم.

کای فُلان! چاشت بده یا شامم                 نان و آبی که خورم و آشامم

کای: (که+ای)         فُلان: اسمِ مبهم(فُلانی)                چاشت: صبحانه            آشامیدن: نوشیدن

که ای فُلانی! به من نانی بده که بخورم و آبی که بیاشامم.

شکر گویم که مرا خوار نساخت                به خسی چون تو گرفتار نساخت

خس: کنایه از انسان پستِ فرومایه.

خدا را سپاس می­گویم که باعث ذلّت و خواری من نشد و مرا گرفتار و نیازمند چون تویی نکرد.

داد با این همه اُفتادگی­ام                       عزّ و آزادی و آزادگی­ام

افتادگی: ضعف، تواضع، فروتنی                عزّ: عزّت، عزیزی

با این همه ضعف و ناتوانی به من عزّت آزادی و بی­نیازی را هدیه کرد.


نورالدّین عبد الرّحمن بن احمد بن محمد معروف به جامی (۲۴ آبان ۷۹۳- ۲۷ آبان ۸۷۱)، (۲۳ شعبان ۸۱۷ ۱۷ محرم ۸۹۸ ه‍ ق) ملقب به خاتم الشعرا شاعر، موسیقی‌دان، ادیب و صوفی نام‌دار ایرانی سده ۹ قمری است.

آثار جامی

1- آثار منظوم: الف) دیوان‌های سه گانه شامل قصاید و غزلیات و مقطعات و رباعیات

                     ب) هفت اورنگ که خود مشتمل بر هفت کتاب در قالب مثنوی است.

2- آثار منثور

آثار منثور که برخی از آنان عبارت‌اند از: بهارستان، نفحات الانس و منشآت.


شعر خوانی

رازِ ماندگاری

آب شد برفِ زرد کوهِ سپید                             تکّه یخ­ها به گریه اُفتادند

آب، برف، یخ(مراعات نظیر)

زرد و سپید(مراعات نظیر) 

تکّه یخ­ها به گریه افتادند(انسان انگاری و تشخیص)

تکِه یخ­ها چه سر به زیر و صبور 

جایِ خود را به چشمه­ها دادند

تکّه یخِ سر به زیر و صبور(انسان انگاری)

چشمه­ها آمدند پایین­تر

 دامنِ کوهسار را شستند

چشمه­ها ... دامن کوهسار را شستند(انسان انگاری)

بین آن راه­های پیچاپیچ                               کم­کمک راهِ خویش را جُستند

پیچاپیچ: پر پیچ و خم         کم­کمک: به نرمی، به آهستگی

راه خویش را جستند: راهشان را پیدا کردند.

نرم­نرمک در آسمان پیچید                            بویِ سرسبزی علفزاران

مصراع دوم نهاد بیت است.                    نرم نرمک: به تدریج

چشمه­ها ضرب­در هزار شدند                         متولّد شدند جوباران

جوباران: مخفّف جویباران               جوباران متولّد شدند: (انسان انگاری)

جویباران به دامنِ صحرا                              رشته در رشته تار و پود شدند

دامن، رشته، تار و پود(مراعات نظیر)                 دامن صحرا: انسان­انگاری

دست در دستِ یک­دگر دادند                         عهد بستند و «زنده­رود» شدند

جویباران ... دست در دست یک­دگر دادند: متّحد شدند، هم­دست شدند(انسان انگاری).

جویباران ...عهد بستند(انسان­انگاری).

ما همان چشمه­های کم آبیم                          زندگی جمعِ دوستانه­ی ماست

آرایه­ی تشبیه(ما : رکن اوّل           رکن دوم: چشمه­های کم آب            رکن سوم: ضعف و ناتوانی)

ما اگر ضرب در هزار شویم،                           ماندگاریم و جایِ ما دریاست.

ضرب در هزار شویم(با هم متّحد و یک­پارچه شویم)               ماندگاریم: جاودانه­ایم، همیشگی هستیم


سعید بیابانکی - تاریخ تولد: 4 مهر 1347 - شاعر- طنزپرداز- مجری - سطح تحصیلات: کارشناسی  و رشته تحصیلی مهندسی کامپیوتر- سخت افزار - محل تحصیل: دانشگاه اصفهان.


حکایت

نام خوش­بو

برگرفت: برداشت                     معطّر: خوش­بو                        اندر: در(حرف اضافه­ی کهن)

رهگذران: عابران                      امان: پناه                             ندا: صدا، آوا

حرمت نهادی: احترام گذاشتی                   


رساله­ی قشیریّه: ابوالقاسم عبدالکریم بن هوازن بن عبدالملک بن طلحه بن محمد قشیری ملقب به زین الاسلام - شیخ المشایخ در ماه ربیع الاول ۳۷۶ در استوا قوچان چشم به جهان گشود. در روز ۱۶ ربیع الثانی ۴۶۵ در نیشابور درگذشت.بنابراين قشيري ار بزرگان تصوف در قرون چهارم و پنجم مي باشد از اكابر علما و مشايخ متصوفه، نسبتش به خاندان " بني قشير" مي رسد مادرش دختر محمد بن سليمان استوايي سلمي است، بنابراين از سوي پدر قشيري و از سوي مادر سلمي بود. پدرش از توانگران و متكلماتن استوا بود و پيش از بلوغ ابوالقاسم عبد الكريم وفات يافته است. آثار او: رساله قشیریه -  لطائف الاشارات -  التیسیر فی التفسیر - مختصر الهدایه .


گروه کلمات املایی درس سیزدهم

دلقِ درشت- فرازنده­ی چرخ- دل­های نژند- جَیب و دامن- ثنای حق- گوهر سفتن- گوهرِ عطا- رخش پندار- حرص و طمع- شکرگذاری- پیرِ خرف گشته- عزّت و خواری- خس و خاشاک- حرص و آز- آزادی و آزادگی- تغییر و تحوّل- کلمات جناس- لوح سیمین- لوح مکتب- جورِ استاد- ارکان تشبیه- سجع و جناس- حاضر و ناظر- سروِ چمان-همدم گل- یادِ سمن- ارائه­ی نقّاشی- قدر و قیمت- غدر و نیرنگ- دقّت و تمرکز- علّامه و دانشمند- راه­های پیچاپیچ- سربه­زیر و صبور- علفزاران- تولّد جوباران- رساله­ی قشیریّه.